Mweghachi nke 1st narị afọ Apostolic Christianity
KJV rụrụ arụ
KJV rụrụ arụ

KJV rụrụ arụ

Kedu ihe bụ King James Version?

King James Version (KJV), nke a na -akpọbu Authorized Version, bụ ntụgharị Bekee nke Christian Bible maka Chọọchị England nke emechara na 1611 n'okpuru nkwado nke eze James nke England, Ireland na Scotland.[1] Na Jenụwarị 1604, King James kpọkọtara ọgbakọ iji tọọ ntọala maka ntụgharị ọhụrụ na nzaghachi maka iji ndị Geneva eme ihe Geneva Bible.[2], otu nke ndị na -eme mgbanwe site na Chọọchị England.[3] E nyere ndị ntụgharị okwu ntuziaka ha ga -amachi mmetụta ndị Puritan nwere na ntụgharị asụsụ ọhụrụ a. E nyeghị ndị ntụgharị aka ịgbakwụnye ihe ederede pere mpe dịka Geneva Bible nwere.[4] King James zoro aka na amaokwu abụọ na Geneva ebe ọ hụrụ na ihe odide ala pere mpe na -akpasu ụkpụrụ nke oke eze họpụtara.[5]

Akwụkwọ nsọ Bekee tupu KJV

William Tyndale sụgharịrị Agba Ọhụrụ wee bipụta Bible mbụ e bipụtara na Bekee na 1525.[6] Tyndale mesịrị degharịa Agba Ọhụrụ ya (nke e bipụtara na 1534) n’ịtụle n’ịtụle ọganihu mmụta nke Akwụkwọ Nsọ.[7] Tyndale atụgharịwokwa ọtụtụ n’ime Testament Ochie. E gburu ya n’ebubo ịjụ okwukwe n’ihi ịsụgharị na ibipụta Bible n’asụsụ nkịtị. Ọrụ Tyndale na ụdị agụmagụ mere ka ntụgharị ya bụrụ ihe ndabere kacha maka nsụgharị niile e mechara n'asụsụ Bekee ọgbara ọhụrụ.[8] Na 1539, Agba Ọhụrụ Tyndale na ọrụ ya na -ezughị ezu n'Agba Ochie ghọrọ ihe ndabere maka Great Bible. Great Bible bụ “ụdị ikike” nke Chọọchị England wepụtara n'oge ọchịchị Eze Henry nke Asatọ.[9] Ka oge na-aga mgbe a machibidoro Bible Bekee ọzọ, ndị na-eme mgbanwe gbapụrụ n'obodo ahụ wee guzobe ógbè na-asụ Bekee na Geneva Switzerland.[10] Ndị mbịarambịa ndị a malitere nsụgharị nke a bịara mara dị ka Geneva Bible.[11] Geneva Bible, bụ́ nke e mere na mbụ na 1560, bụ Bible Tyndale na Great Bible ahụ e degharịrị, o sikwa n’asụsụ ndị mbụ e dee ya.[12]

Mgbe Elizabeth nke Mbụ nọkwasịrị n'ocheeze na 1558, alaeze ukwu na Chọọchị England nwere okwu na Great Bible na Geneva Bible, ọkachasị ịtụle Geneva Bible '' ekwekọghị na nkuzi nke ụka wee gosipụta usoro bishọp nke Chọọchị England. na nkwenkwe ya gbasara ndị ụkọchukwu e chiri echichi ”.[13] Na 1568, Chọọchị England zaghachiri site na Bible ndị Bishọp, bụ́ nke e degharịrị nke Great Bible n’ụzọ kwekọrọ ná nsụgharị Geneva.[14] Akwụkwọ nsọ niile nke Chọọchị England, Bible ndị Bishọp enweghị ike iwepụ ntụgharị Geneva ka ọ bụrụ Bible Bekee kacha ewu ewu n'oge ahụ.[15]

Geneva Bible - onye bụ isi na -ama aka na mkpali maka KJV

Geneva Bible sụgharịrị King James Version ruo afọ 51. [16] Ọ bụ Bible Bekee kacha agụ na nke nwere mmetụta na narị afọ nke 16 na 17 wee bipụta ya site na 1560 ruo 1644 n'ihe karịrị mbipụta 150 dị iche iche.[17] Dị ka ihe sitere na ndị ọkà mmụta Protestant kacha mma n'oge ya, ọ ghọrọ Akwụkwọ Nsọ maka ọtụtụ ndị edemede, ndị na -eche echiche, na ndị mere eme n'oge ahụ. Geneva Bible bụ Bible mbụ nke Protestantism nke narị afọ nke 16 ma William Shakespeare ji ya mee ihe, [18] Oliver Cromwell, John Knox, John Donne, na John Bunyan, onye edemede nke The Pilgrim's Progress (1678).[19] Ndị pilgrim wetaara ha Bible Geneva na Mayflower na Plymouth na 1620.[20] Ihe odide okpukpe na okwuchukwu ndị òtù Plymouth na -ebipụta na -egosi na ọ bụ nanị ha ji Geneva Bible mee ihe.[21] William Bradford hotara ya n'akwụkwọ ya Plymouth Plantation.[22] Geneva Bible bụ Bible ndị Puritan hụrụ n’anya, ọ bụghị Version nke King James Ikike.[23] Ihe kacha ewu ewu na Geneva Bible bụ nke ukwuu, ebe ọ bụla Protestant siri ike na -adị, ọ bụkwa Bible kachasị amasị ndị ụkọchukwu Puritan na England, Scotland na America n'oge ahụ.[24]

Geneva Bible bụ ihe pụtara ìhè sitere na Bible ndị gara aga. Ọ bụ Bible mbụ jiri isi na amaokwu. Isi ihe mere ọ ji bụrụ ụdị ewu ewu n'oge ya bụ ihe karịrị narị puku atọ ederede gụnyere ịkọwa na ịkọwa akwụkwọ nsọ maka ndị nkịtị. Ọ bụ akwụkwọ ọmụmụ ndị a ka e lere anya dị ka ihe iyi egwu nke alaeze.[25] Ebe ọ bụ na Geneva Bible bụ Bible Anglican na Puritan Protestant kasị amasị ya, Eze James nke Mbụ megidere ya ma kwupụta echiche ya ná Nzukọ Ụlọikpe Hampton nke 1604 na-asị, “”Echere m na nke Geneva kasị njọ.”[26] Ọ nwere mmetụta siri ike na ọtụtụ n'ime nkọwa ndị ahụ bụ "ndị na-ele mmadụ anya n'ihu, ndị na-abụghị eziokwu, ndị na-agba ọchịchị mgba okpuru, na ndị na-atọ ụtọ nke ukwuu nke dị ize ndụ na aghụghọ aghụghọ..." N'ihe niile, ọ hụrụ nkọwa nkọwa nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ nke Geneva dị ka "republicanism" na-emegide ndị ụkọchukwu, nke nwere ike ịpụta. Ndị isi ụlọ ụka adịghị mkpa. A na-ewere akwụkwọ ndị na-ekwu banyere ndị eze dị ka ndị ọchịchị aka ike dị ka ndị na-agba ọchịchị mgba okpuru. [27] A na-atụ egwu ndị na-agụ ihe ndị dị otú ahụ ga-agbagha mkpa ọ dị maka eze dị ka onye isi nke ụka na ọ bụrụ na a na-ebipụta nkọwa ndị dị otú ahụ, ndị na-agụ akwụkwọ nwere ike ikwere na nkọwa ndị a ziri ezi ma dozie ya, na-eme ka ọ dịkwuo mfe ịgbanwe echiche ndị ọ na-achị. [28]  James na ndị ndú Protestant nọ na Scotland na -eme ụdị okwu ahụ, ọ chọghịkwa otu esemokwu na England. 

Akwụkwọ Nsọ Geneva bụụrụ alaeze ya ihe iyi egwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ya mere Eze James nyere ọrụ ma nyekwa nsụgharị Bible ọhụrụ nke ga-eju ya afọ, nke e bu ụzọ mara dị ka Authorized Version – nke e nyere ikike ịgụ na chọọchị dị iche iche. Ntuziaka gụnyere ọtụtụ ihe achọrọ mere ka ndị na-ege ya ntị na ndị na-agụ ya mara nsụgharị ọhụrụ ahụ. Ihe odide nke Akwụkwọ Nsọ ndị Bishọp ga-abụ ihe nduzi bụ́ isi maka ndị nsụgharị, a ga-edobekwa aha ndị a maara nke ọma n’Akwụkwọ Nsọ. Ọ bụrụ na e weere na Bible ndị Bishọp nwere nsogbu n’ọnọdụ ọ bụla, e nyere ndị nsụgharị ahụ ohere inyocha nsụgharị ndị ọzọ site n’ihe ndị e deburu mmachi gụnyere Bible Tyndale, Bible Coverdale, Bible Matiu, Great Bible, na Geneva Bible.[29] Kama ịbụ ọrụ izizi sitere n'ike mmụọ nsọ, KJV bụ ntụgharị obere ihe nwere ebumnuche bụ isi nke igbochi eziokwu na ịsụgharị amaokwu dị iche iche n'ụzọ dị mma maka ọchịchị eze guzobere na usoro okpukpe nke oge ahụ. N'ụzọ dị nnọọ iche, John Adams, onye isi ala nke abụọ nke United States, dere, sị: “Ka a ghara ichefu ma ọ bụ leda Geneva. E kwesịrị ịkwanyere nkwanye ùgwù okpukpe ùgwù. ”[30]

Mmetụta Latin na Katọlik Rheims Agba Ọhụrụ

The Authorized Version na -egosipụta mmetụta Latin karịa nsụgharị Bekee ndị gara aga. [31] Ọtụtụ n'ime ndị ntụgharị ahụ ekwenyela na ha nwere ntụsara ahụ na ịde asụsụ Latịn karịa n'asụsụ bekee nwere mmasị agụmakwụkwọ na mmachi megide ndetu nkọwa nyekwara aka na ịdabere na Latin.[32] Nke a bụ n'ihi na Geneva Bible nwere ike iji okwu Bekee nkịtị wee kọwaa ihe ọ pụtara na obere ederede, ebe onye na -agụ KJV enweghị ike irite uru na ndetu wee si otú a ntụgharị asụsụ n'onwe ya chọrọ okwu ndị ọzọ sitere na Latin Anglicized. N'agbanyeghi ntuziaka a ga -eji Bible ndị bishọp dịka ederede ederede, Agba Ọhụrụ nke KJV na -emetụtakarị Agba Ọhụrụ nke Rheims nke ndị Katọlik, onye ndị ntụgharị ya gbalịkwara chọta nha anya Bekee maka okwu Latin.[33] Maka ihe odide Agba Ọhụrụ, ndị nsụgharị KJV bụ isi ji Theodore Beza mbipụta Grik nke 1598 na 1588/89 mee ihe, bụ́ ndị wepụtakwara ihe odide Latịn n’akụkụ ndị Grik. [34] . Ndị ntụgharị okwu duziri mkparịta ụka ha niile na Latin. 

Enwere ihe dị ka ọgụgụ 190 ebe ndị ntụgharị ikike Authorized Version na -apụ na ederede Grik Beza iji debe okwu nke Bible Bishop na ntụgharị Bekee ndị ọzọ mbụ.[35] Ihe ndị ọzọ a na-agụ na mbụ nke Akwụkwọ ọgụgụ Gris dị na 1550 nke Greek nke Stephanus, na-agụ ọgụgụ Greek na mbipụta nke Erasmus, ma ọ bụ Complutensian Polyglot. Ọ bụ ezie na opekata mpe 80% nke ihe odide Agba Ọhụrụ nke KJV agbanwebeghị na nsụgharị Tyndale, KJV gbaziri nke ọma site na Latin Vulgate na New Testament Rheims Katọlik. [36]  KJV na-agụnye ịgụ akwụkwọ n'ụdị dị iche iche nke ihe odide Greek narị afọ nke 16 ma gosipụtakwa ọtụtụ ọgụgụ iri na abuo na-enweghị ederede Greek ebi ebi. N'okwu ndị a, Bekee nke KJV na-enweta ozugbo site na Vulgate Latin.[37] Ebe ekwesịrị ịtụgharị KJV site n'asụsụ ndị mbụ, ọ nwere ike bụrụ ihe na -emenye ụjọ na ọtụtụ okwu na ahịrịokwu dị na KJV sitere na Latin Vulgate na ọ bụghị ihe odide Grik ọ bụla.

KJV dị ka mmụọ nsọ Chineke

Ụfọdụ n'ime ndị na-akwado naanị KJV atụwo aka na ntị, na mkpebi e mere iji Latin kama isi mmalite Grik sitere n'ike mmụọ nsọ Chineke.[38] Ụfọdụ na -aga ebe dị anya iji kwuo na AV/KJV bụ “mkpughe ọhụrụ”, ma ọ bụ “mkpughe dị elu” sitere na Chineke.[39] Arụmụka a na-enwekarị bụ na ọbụrụ na Chineke na-enye eziokwu site na mkpughe nke Akwụkwọ Nsọ, Chineke ga-ahụrịrị na ọ na-ebufe mkpughe ya n'emebighị emebi. Ozizi ha nke mgbasa ozi echekwara echekwabara na-enye ha echiche na Textus Receptus ga-abụrịrị ederede kacha nso na akpaaka Greek.[40] Nke a na -emegide nkatọ ederede ederede ọgbara ọhụrụ nke gosipụtara na e merụrụ akụkụ Akwụkwọ Nsọ n'ime narị afọ gafere. Nkatọ ederede emeela ka anyị nwee usoro ịtụle ihe nwere ike ịbụ ọgụgụ izizi n'inye ma ederede dị mkpa eweghachiri yana ngwa dị mkpa maka ịchọpụta mgbanwe dị iche iche.[41]

Ọ bụ ezie na ụfọdụ Eze Jemes nanị ndị mmadụ chere na ndị nsụgharị KJV sitere n'ike mmụọ nsọ Chineke, ndị nsụgharị ahụ n'onwe ha emeghị. Ha dere, sị: “Ihe e ji emepụta ya sitere n’eluigwe, ọ bụghị n’ụwa; onye dere ya bụ Chineke, ọ bụghị mmadụ; onye dere Mmụọ Nsọ, ọ bụghị amamihe nke Ndịozi ma ọ bụ ndị amụma.”[42] Ka oge na -aga, ha dere na "a ga -enyocha eziokwu niile n'asụsụ ndị mbụ, Hibru na Grik." Ya mere, ndị ntụgharị King James kwenyere na ikike Akwụkwọ Nsọ dị n'ihe odide mbụ nke asụsụ ndị mbụ.

Ndị nsụgharị KJV kwukwara na e si n’ike mmụọ nsọ dee Baịbụl Bekee ndị ọzọ, ọbụnadị nsụgharị ndị kasị daa ogbenye. Ha dere, sị: “Ee e, anyị na-akwado ma kweta na nsụgharị Bible kasị njọ (kachasị njọ) n’asụsụ Bekee bụ Okwu Chineke.” Nke a na-egosi na ha kwenyere na nsụgharị ọ bụla sitere n'ike mmụọ nsọ Chineke, n'agbanyeghị otú nsụgharị ahụ si dị ala. Ha kwenyekwara na ọ bụ ọrụ onye nsụgharị ahụ ịnọgide na-emeziwanye asụsụ ahụ, ọ bụghị n’ihi na Okwu Chineke adịla ochie, kama n’ihi na Bekee na-agbanwe. Ọ bụ ya mere ndị nsụgharị King James ji malite ozugbo ime mgbanwe maka mbipụta 1611 wee pụta na nke ọzọ na 1613 na nke ọzọ na 1629. Ndị nsụgharị KJV dere, sị: “Ọ dịghị mgbe anyị chere site ná mmalite na anyị kwesịrị ime nsụgharị ọhụrụ… kama ime ka ndị dị mma ka mma ma ọ bụ n'ime ọtụtụ ndị dị mma, otu ihe dị mma bụ isi.” Nke a na-egosi na ha weere nsụgharị ndị bu ụzọ dị ka ihe dị mma gụnyere nke William Tyndale, Coverdale na ndị ọzọ. Ndị nsụgharị ahụ lere onwe ha anya dị ka ndị na-ezughị okè ma kwuo, sị, “anyị ejighịkwa n’aka imegharị ihe ahụ anyị mere.” Ha kwadokwara iji nsụgharị dị iche iche na-ekwu, “Nsụgharị dịgasị iche iche na-aba uru n’ịchọpụta ihe Akwụkwọ Nsọ pụtara.”[43]

Nkọwapụta ntụgharị na mgbanwe stylistic na KJV

N'adịghị ka Akwụkwọ Nsọ Geneva nke na-agbanwe agbanwe n'ịsụgharị otu okwu ahụ n'asụsụ bekee nkịtị, ndị nsụgharị King James ji okwu Bekee dị iche iche dabere na nkọwa ha pụtara n'ọnọdụ ọnọdụ. Ndị ntụgharị okwu ahụ kwuru n'okwu mmalite ahụ na ha na-eji ụdị mgbanwe dị iche iche eme ihe, na-achọta ọtụtụ okwu Bekee ma ọ bụ ụdị ọnụ n'ebe ndị asụsụ mbụ na-eji ikwughachi ya eme ihe. Na omume ha mekwara ihe dị iche dị ka iji otu okwu Bekee bụ “onyeisi” dị ka nsụgharị nke okwu Hibru iri na anọ dị iche iche.[44] Agbanyeghị, n'ọnọdụ ebe ha kwesịrị iji otu Bekee maka otu mkpụrụ okwu n'asụsụ mbụ, ha emeghị ya. Mgbe ha kwesịrị iji ọtụtụ nha nha Bekee dabara na ọtụtụ mkpụrụokwu n'asụsụ mbụ, ha emeghị ya.  

Nsonye nke Apọkrịfa

Apọkrịfa bụ akwụkwọ na -abụghị nke akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ nke ebipụtara na 1611 King James Bible mbụ wee bụrụ akụkụ nke KJV ruo afọ 274 ruo mgbe ewepụrụ ya na 1885 AD[45] Ọtụtụ n'ime akwụkwọ ndị a ka ụfọdụ ndị ụka Katọlik na -akpọ akwụkwọ deuterocanonical. Arụla ụka na ekwesighi itinye akwụkwọ Apọkrịfa ebe ndị Protestant jụrụ ya dịka Akwụkwọ Nsọ. Ntinye Apọkrịfa bụ ihe na-egosi na ekwesịrị ịjụ ajụjụ KJV dị ka nke sitere n'ike mmụọ nsọ Chineke. Dị ka ihe atụ, Tobit 6: 5-8 na-ezo aka na anwansi, ya na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ọzọ ekwekọghịkwa. 2 Maccabee 12:45 na -akụzi pọgatrị. Ọ bụ ezie na Akwụkwọ Nsọ Geneva nke 1560 nwere Apọkrịfa, e kewapụrụ ya na akụkụ Akwụkwọ Nsọ ndị ọzọ na ọ nweghị ihe ederede pere mpe. Ọtụtụ mbipụta ndị e mesịrị na Geneva Bible enweghị Apọkrịfa.[46]

KJV abụghị ihe ịga nke ọma ozugbo

Na mbụ King James Version ereghị nke ọma mgbe ya na Geneva Bible na -asọ mpi. Mbipụta mbụ na mbido King James Bible site na 1611 enweghị nkọwa, n'adịghị ka ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mbipụta Geneva Bible niile ruo n'oge ahụ.[47] KJV dị ọnụ ala karịa ibipụta n'ihi na o nweghị nnukwu ndetu ndị Geneva mere. Mmụba mmalite nke KJV na England gara n'ihu site n'ịgbanwe ahịa ebe enwere ike ibubata Bible Geneva naanị na nnukwu tarifu n'England ebe enyere ikike ka ebipụta KJV na England na ọnụ ala dị ala.[48] Ọzọkwa, King James weere nzọụkwụ nke machibido ibipụta mbipụta ọhụrụ nke Geneva Bible.[49]

Ọ bụ ezie na e ebipụta ya na 1611, ọ bụghị n’afọ 1661 ka Authorized Version nọchiri Bible Bishọp maka ihe mmụta dị n’Akwụkwọ nke ekpere nkịtị. Ọ dịghị mgbe ọ nọchiri anya Bible ndị Bishọp na Psalter (akwụkwọ Abụ Ọma maka iji akwụkwọ eme ihe). Ka KJV na-ewu ewu, a ka nwere ụfọdụ n’ime ndị ọkà mmụta, ndị ụkọchukwu, na ndị nkịtị, bụ́ ndị ka ji Geneva Bible eme ihe, na-eme mkpesa na a pụghị ịghọta ihe Akwụkwọ Nsọ pụtara nke ọma ma e wezụga nkọwa nke Geneva Bible.[50] Agụnyere akwụkwọ ndetu Geneva n'ezie na mbipụta ole na ole nke ụdị King James, ọbụlagodi na mbubreyo 1715.[51] Oliver Cromwell, họọrọ Geneva Bible, mgbe na 1643, o nyere ndị agha ya 'The Soldier's Pocket Bible' - akwụkwọ nta dị peeji 16 nke ihe ndị sitere na Geneva Bible mejupụtara. Ọ bụ ezie na 1769, mgbe e wepụtara isi ngbanwe nke KJV site na mkpoputa na akara edemede, echiche ọha na eze juru ebe niile gbanwere ruo n'ókè nke ịnakwere KJV (Authorized Version) dị ka ọkaibe nke asụsụ Bekee.[52]

Nkọwa nchịkọta na Geneva Geneva

Tebụl na -esote na -atụnyere KJV na Akwụkwọ Nsọ Geneva na -akọwa ihe kpatara na ekwesighi ịkwanyere KJV ugwu nke ukwuu.

Geneva Bible nke 1599

King James Version nke 1611

Ọ bụ mkpalite nke Ndozigharị Protestant

Na-esite na mkpali Ndozigharị

Ndị nkịtị, ndị Puritan, ndị na -eme mgbanwe, na ndị ọchịchị obodo America kwadoro ya

Onye Ọchịchị na ndị ụkọchukwu Bekee kwadoro

Bible nke ndị na -achọ nnwere onwe okpukpe

Bible nke ndị na -achọ ọchịchị aka ike

Bible nke ndị edemede nwere nghọta gụnyere Shakespeare, William Bradford, John Milton, na John Bunyan

Bible nke 17th Ndị ụkọchukwu Anglican narị afọ

Eji Bekee nkịtị

Ejiri Latin Anglicized

Ederede na -atụgharịtụ ntakịrị (a na -atụgharị okwu Grik ka ọ na -agbanwe agbanwe site na iji nha nhata Bekee)

Nnwale bụ nkọwa nke ukwuu (a na -eji okwu Bekee dị iche iche n'ebe dị iche iche maka otu okwu Grik)

Ihe odide ala ala peeji

Obere nkọwa ala ala

Ihe ịga nke ọma n'ihi na ndị mmadụ hụrụ ya n'anya

Ihe ịga nke ọma n'ihi nkuchi nke mmanye, aghụghọ ahịa na machibido Geneva Bible iwu

Nrụrụ aka ederede nke KJV

N'ime ọtụtụ narị afọ gara aga, ka ndị odeakwụkwọ na -edepụtaghachi ma na -edezigharị ihe odide Agba Ọhụrụ, ntinye mgbakwunye na -abanye n'ime ihe odide ahụ ma na -eme mgbanwe dị iche iche iji kwado ụkpụrụ okpukpe Ndị Kraịst.[53] [54] Ndị ọkà mmụta n’oge a na-atụle ọnụ ọgụgụ nke ụdị odide Agba ọhụrụ na-abụghị nke a na-asụpepe n’ihe dị ka 200,000 ruo 750,000.[55] [56] [57] Ọ bụ ezie na ọtụtụ n'ime ihe dị iche iche adịghị mkpa, ọnụ ọgụgụ dị ukwuu n'ime ha nwere ihe ọmụmụ gbasara mmụọ. [58] Ọ dị nwute na KJV na-egosipụta oke nrụrụ aka nke ederede tupu nchọpụta na nyocha nke ọtụtụ ndị akaebe ederede mbụ nke mere na narị afọ ole na ole gara aga.[59]

Ọtụtụ amaokwu dị na King James Version nke Agba Ọhụrụ adịghị na nsụgharị Bible ọgbara ọhụrụ. [60]  Ndị ọkà mmụta n'ozuzu na -ewere amaokwu ndị a hapụrụ ugbu a dị ka amaokwu agbakwunyere n'ihe odide Grik.[61] Ụkpụrụ maka mkpebi nchịkọta akụkọ maka iwepụ akụkụ ndị a dabere na ma ihe àmà a na-ahụ anya na-egosi na akụkụ ahụ ọ̀ dị n'ihe odide Agba Ọhụrụ nke mbụ ma ọ bụ na ọ bụ ihe mgbakwunye e mesịrị. Nke a kwekọrọ n’ụkpụrụ nke idezi nkatọ, dị ka Rev. Samuel T. Bloomfield kwuru, onye dere na 1832, “N’ezie, ọ dịghị ihe na-enyo enyo kwesịrị ịnakwere n’ime ‘okwu ahụ e ji n’aka’ nke ‘Akwụkwọ nke Ndụ’.” [62]

KJV nwere amaokwu na amaokwu iri abụọ na isii ndị na-abụghị nke mbụ wee si otú a wepụrụ ma ọ bụ kechie ya na ntụgharị asụsụ ọgbara ọhụrụ. Amaokwu ndị a gụnyere Mat 26:17, Mat 21:18, Mat 11:20, Mat 16:23, Mak 14:6 (b), Mak 11:7, Mak 16:9, Mak 44:9, Mak 46:11 , Mk 26:15, Mk 28:15, Mk 28:16-9, Luk 20:4 (b), Luk 8:9-55, Luk 56:17, Luk 36:23, Jọn 17:5-3; Jọn 4:7-53:8, Ọrụ 11:8, Ọrụ 37:9-5, Ọrụ 6:13, Ọrụ 42:15, Ọrụ 34:23 (b), Ọrụ 9:24-6, Ọrụ 8:28 , Rom 29:16 , na Comma Johanneum nke 24 Jọn 1:5-7 .[63] N’ihe banyere ogologo ọgwụgwụ nke Mak (16:9-20), e nwere ihe siri ike mere a ga-eji nwee obi abụọ na okwu ndị ahụ so n’ihe odide mbụ nke Oziọma ndị ahụ, dị ka otu onye nkatọ a ma ama kwuworo, sị: “Dị ka ikpe ahụ si dị. N’ime ndị nkatọ kasị mma, akụkụ abụọ a dị mkpa bụ ihe mgbakwunye na ihe odide mbụ sitere n’ọdịnala ndị ozi.” [64]

KJV na -egosipụtakwa nrụrụ aka nke Ọtọdọks nke gbanwere amaokwu iji kwado ozizi Atọ n'Ime Otu. Ọmụmaatụ iri na abụọ nke nrụrụ aka nke sitere na mmụọ na KJV gụnyere Matiu 24:36, Mak 1: 1, Jọn 6:69, Ọrụ 7:59, Ọrụ 20:28, Ndị Kọlọsi 2: 2, 1 Timoti 3:16, Ndị Hibru 2:16 , Jud 1:25, 1 Jọn 5: 7-8, Mkpughe 1: 8, na Mkpughe 1: 10-11.[65]

Ebe e si nweta ihe odide Grik nke Agba Ọhụrụ nke edepụtara KJV dabere na ihe odide nke ụdị ederede Byzantine mbubreyo.[66] Site na njirimara ọhụrụ nke ọtụtụ ihe odide mbụ, ndị ọkà mmụta ederede ọgbara ọhụrụ na -elezi anya nke ọma n'ihe akaebe nke ihe odide nke ezinụlọ Alexandria dị ka ndị akaebe mbụ n'ihe odide mbụ.[67] 

Erasmus na Comma Johanneum

Ederede Greek na narị afọ nke 16 Ngwa Novum Instrumentum Desiderius Erasmus, nke e mechara mara dị ka Textus Receptus, chịkọtara ya bụ King James Version. [68] [69] Erasmus bụ onye ụkọchukwu Katọlik, n'adịghịkwa ka Luther na Calvin, ọ hapụghị chọọchị Roman Katọlik.[70] Mbipụta ya nke atọ nke 1522 sitere na ihe na -erughi iri na abụọ nke ihe odide Greek malitere na narị afọ nke 12 ruo 16.[71] N'ọnọdụ ụfọdụ, Erasmus webatara ihe odide Latin Vulgate n'ihe odide Grik ya n'agbanyeghị na ihe odide Grik o si nweta enweghị ya. Erasmus, yana ihe odide Grik ndị ọzọ mejupụtara nke e jikọtara ya na Textus Receptus, gosipụtara mmetụta nchikota nke mgbanwe nke akwụkwọ n'ime opekata mpe otu puku afọ ma dịgasị iche iche n'ihe odide mbụ nke e depụtara n'ime narị afọ ise mbụ mgbe Kraịst gasịrị.[72] [73]

A gbara Erasmus ọkụ na mbipụta nke mbụ na nke abụọ nke ihe odide Grik nke narị afọ nke 16 enweghị akụkụ nke 1 Jọn 5:7-8 (Comma Johanneum), na -akwado ozizi Atọ n'Ime Otu, ebe ọtụtụ ihe odide Latin nwere ya. Mgbe a jụrụ ya ajụjụ banyere nke a, o kwuru na ya achọtabeghị ya na ihe odide Greek ọ bụla, na nzaghachi nye ndị mmegide ndị ọzọ, kwukwara na nke a abụghị okwu nhapụ, kama ọ bụ naanị mgbakwunye (etinyeghị ihe na-abụghị nke ya). ). O gosiri na ọbụna ụfọdụ ihe odide Latin enweghị ya.[74] [75] Otú ọ dị, ná mbipụta nke atọ nke 1522, e tinyere Comma Johanneum n’ihe odide Grik ya.[76] Erasmus gụnyere Comma Johanneum, n'ihi na o chere na ọ ga-ekwe omume idenye ya ma ọ bụrụ na a chọta ihe odide nke nwere ya. Mgbe a chọtachara otu ihe odide Grik nke narị afọ nke 16 (Codex Montfortianus) nke dị n’ime ya, o kpebiri itinye ya n’agbanyeghị na o gosipụtara obi abụọ banyere izi ezi nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ ahụ.[77] [78]

Nsụgharị dị na nsụgharị ikike nke 1611

Ọbụghị naanị na ndị ntụgharị okwu KJV dabere na ihe odide isi mmalite nke enweghị ike inweta ohere ịgụ akwụkwọ nke narị afọ nke 17,[79]  enwekwara ọtụtụ ndịiche na agba ochie ma e jiri ya tụnyere ntụgharị nke ọgbara ọhụrụ. Ọdịiche ndị a bụ n'ihi nghọta na -ezighi ezi nke ndị ntụgharị okwu n'asụsụ Hibru oge ochie. Ọmụmaatụ bụ na na ntụgharị asụsụ ọgbara ọhụrụ, o doro anya na Job 28: 1-11 na-akọwa ọrụ ogbunigwe, ebe nke a apụtaghị na KJV.[80] N'ezie, ụdị King James nwere ọtụtụ ntụgharị asụsụ na -ezighi ezi; karịsịa na Agba Ochie ebe amabeghị ihe ọmụma nke asụsụ Hibru na asụsụ cognition n'oge ahụ.[81] Mperi a na-ehotakarị bụ n'asụsụ Hibru nke Job na Deuterọnọmi, ebe okwu Hibru pụtara oke-ehi (ikekwe ọdịmma) ka a sụgharịrị n'asụsụ KJV dị ka unicorn (Ọnụ Ọgụgụ 23:22; 24: 8; Deut 33:17; Job 39: 9,10; Psa 22:21; 29: 6; 92:10; Aịsa 34: 7); na -eso ihe Vulgate unicornis na ọtụtụ ndị rabaị na -ekwu okwu mgbe ochie. Naanị otu ebe ka ndị ntụgharị okwu nke KJV dere ntụgharị okwu ọzọ, “rhinocerots” n'akụkụ ya na Aisaia 34: 7.[82]

Ọtụtụ oge, a na -akọwahie nkebi ahịrịokwu nkọwa Hibru dị ka aha kwesịrị ekwesị (ma ọ bụ nke ọzọ); dị ka ọ dị na 2 Samuel 1:18 ebe 'Akwụkwọ Jasher' na -ezo aka na ya nke ọma ọ bụghị ọrụ onye dere aha ahụ kama ọ kwesịrị ịbụ 'Akwụkwọ nke Ikpe Ziri Ezi' (nke a tụrụ aro ka ọ bụrụ ịgụ ọzọ n'akwụkwọ dị n'akụkụ ala. Ederede KJV).[83]

Na Jeremaịa 49: 1 1611 KJV gụrụ "gịnị kpatara eze ha ji eketa Chineke". Nke a bụ mperi nke kwesịrị ịgụ Gad a na -agbazikwa ya na ntụgharị asụsụ ọgbara ọhụrụ.[84] Nhiehie ọzọ pụtara ìhè, nke ndị ntụgharị King James Version mere, dị n'Ọrụ 12: 4, ebe ejiri okwu Ista mee ihe. Na Grik mbụ, okwu a bụ pasche na-ezo aka na Ememme Ngabiga, ọ bụghị Ista. Ememe Ngabiga bụ ememe Akwụkwọ Nsọ nke a kpọtụrụ aha n’Ọpụpụ 12:11, Levitikọs 23:5, Matiu 26:2, Matiu 26:17 na n’ebe ndị ọzọ n’Akwụkwọ Nsọ. N’ime Testament Ọhụrụ nke KJV, a na-asụgharị okwu Grik maka Ememe Ngabiga n’ụzọ ziri ezi dị ka “Passover,” ma e wezụga n’Ọrụ 12:4, bụ́ ebe e merehie ụzọ  sụgharịrị Ista.

KJV megide Peshitta Aramaic

George Lamsa n'ịsụgharị Bible site na Syriac (Aramaic) Peshitta, chọpụtara ọtụtụ njehie dị na King James Version nke metụtara ịkọwahie okwu Hibru.[85] Nsogbu asusu na -adị, ọkachasị n'asụsụ dị ka Hibru na Aramaic (asụsụ nwanne Hibru nke Jizọs kwuru) ebe ntụpọ dị n'elu ma ọ bụ n'okpuru mkpụrụedemede na -agbanwe oke okwu. Ahịrị ndị dị n'akwụkwọ ozi nwere ike jupụta n'ihi enweghị oghere na ntụpọ etinyere n'elu otu mkpụrụedemede nwere ike gụọ ka aga -etinye ya n'okpuru akwụkwọ ozi n'ahịrị gara aga. Ọmụmaatụ enyere bụ na naanị ihe dị iche n'okwu amụrụ mmadụ na nwoke nzuzu bụ ntụpọ, karịa ma ọ bụ n'okpuru okwu ahụ. Tụkwasị na nke ahụ, akwụkwọ ozi ụfọdụ yiri ibe ha. Ụfọdụ ntụgharị asụsụ kacha mkpa bụ n'ihi mgbagwoju anya nke mkpụrụedemede na okwu.

Okwu ndị a na -egosi myirịta nke okwu na mkpụrụedemede yana otu esi nyefee ụfọdụ ntụgharị asụsụ na -ezighi ezi site n'otu asụsụ gaa na nke ọzọ. Ụfọdụ kwenyere na ihe odide Hibru oge ochie furu efu, na Peshitta bụ naanị ederede ka anyị ga -esi chọpụta ederede ochie nke Bible.

Deuteronomy 27: 16

Peshitta: Onye a bụrụ ọnụ ka ọ bụ onye na -ekwujọ nna ya ma ọ bụ nne ya…

NJ: Onye a bụrụ ọnụ ka onye ahụ bụ na -amụnye ọkụ site na nna ya ma ọ bụ nne ya…

 

Deuteronomy 32: 33

Peshitta: Ha venom bụ nsi anụ ọhịa, na ajọ nsi nke asps.

NJ: Ha mmanya bụ nsi nke dragons na nsi ọjọọ nke asps.

2 Samuel 4: 6

Peshitta: Ma, lee, ha batara n'etiti ụlọ ahụ; mgbe ahụ ụmụ ajọọ -omume ahụ weere wee tie ya n'afọ ya ...

NJHa wee bata otu ụzọ n'ụzọ iri n'ime ụlọ ahụ, dị ka a ga -asị na ha ga -eme were ọka wheat; ha wee tie ya n'okpuru ọgịrịga nke ise…

Job 19: 18

Peshitta: Ee, ọbụna ndị ajọ omume na -eleda m anya; mb whene m biliri, ha n speakkwugidem.
NJ
: Ee, ụmụaka eleda m anya; M biliri, ha na -ekwu okwu megide m.

 

Job 29: 18

Peshitta: M wee sị, aga m adị ogologo dị ka ahịhịa amị. M ga -anapụta ndị ogbenye, mụbaakwa ụbọchị m dị ka ájá nke oké osimiri.

NJ: M wee sị, M ga -eme ya nwuru n'akwu m, m ga -amụba ụbọchị ndụ m dị ka ájá

 

Psalm 144: 7,11

PeshittaSi n'elu setipu aka -Gi; napụta m n'aka nnukwu mmiri, n'aka Jehova adịghị asọpụrụ Chineke.. Napụta m n'aka Jehova ajọ, ndị ọnụ ha na -ekwu ihe efu, aka nri ha bụkwa aka nri ụgha.

NJ: zite aka gị site n'elu; wepu m, naputam n'oké miri, n'aka Jehova ụmụ ọhụrụ… Napụ m ma napụta m n'aka ụmụ ọhụrụ, onye ọnụ ya na -ekwu ihe efu, aka nri ha bụkwa aka nri ụgha.

 

Ecclesiastes 2: 4

Peshitta: M mụbara ndị ohu m…

NJ: Emere m m nnukwu ọrụ…

 

Isaiah 10: 27

Peshitta: … A ga -ewepụkwa yoke ahụ n'olu gị n'ihi ike gị.

NJ:… A ga -ebibi yoke n'ihi otite mmanụ.

 

Isaiah 29: 15

Peshitta: Ahuhu diri ndi mee ihe rụrụ arụ izochiri Onye -nwe ndụmọdụ ha; ọlu -ha di n'ọchichiri, ha we si, Whonye nāhu ayi? Na, onye ma ihe anyị na -eme rụrụ arụ?

NJAhuhu gādiri ndi ahu chọọ miri izochiri Onye -nwe ndụmọdụ ha, ọrụ ha dịkwa n'ọchịchịrị, ha na -asịkwa, Onye na -ahụ anyị? Whonye makwara anyị?

 

Jeremiah 4: 10

Peshitta: M'we si, Biko, Onye -nwe -ayi Jehova, biko Aghọgbuola m nke ukwuu ndị a na Jeruselem; n'ihi na m kwuru ...

NJ: M'we si, Ewó, Onye -nwe -ayi Jehova! N'ezie i duhiere nke ukwuu ndị a na Jerusalem, na -asị…

 

Ezekiel 32: 5

Peshitta: M'gāb scatasa kwa anu -aru -unu n'elu ugwu, M'g andmeju kwa na ndagwurugwu nile unu uzuzu;


NJ
: M'gātukwasi kwa anu -aru -gi n'elu ugwu, were kwa gi mejue ndagwurugwu elu.

 

Obadaịa 1:21

Peshitta: na ndị a na -azọpụta ga -agbago n'ugwu Zaịọn ikpe ndị ugwu Isọ ikpe ...

NJ
: Na ndị nzọpụta ga -agbago n'ugwu Zaịọn ikpe ụmụ ugwu Isọ ikpe ...

 

Micah 1: 12

Peshitta: n'ihi na enupụ isi onye bi na -arịa ọrịa nke ichere ihe ọma; n'ihi na nmehie esiwo n'ebe Jehova nọ rida rue ọnu -uzọ -ama Jerusalem.

NJ: Maka onye bi na Maroth chere nke ọma maka ezi ihe; mana ihe ọjọọ si n'ebe Onye -nwe nọ rute n'ọnụ -ụzọ -ama Jerusalem.

 

Habakkuk 3: 4

Peshitta: Ìhè -ya we di ka ìhè; na obodo nke aka -ya mere ka o guzosie ike.

NJ: Ìhè -ya we di ka ìhè; o nwere mpi na -apụta N'aka -Ya ka ọ bu ka o zobe ike -Ya.

 

Edeghị Pọl maka ndị Hibru

Aha KJV nke ndị Hibru bụ "Akwụkwọ ozi nke Pọl onye ozi nye ndị Hibru" nke na -ezighi ezi. Ọ bụ ezie na enwere ike inwe mkpakọrịta Pauline na ndị Hibru, ọdịnala ụka mechara chegharịa mkpakọrịta Pauline maka onye dere Pauline.

Clement nke Aleksandria (ihe dị ka AD 150–215) chere na ọ bụ Pọl dere akwụkwọ ozi ahụ n'asụsụ Hibru ma Luk sụgharịa ya n'asụsụ Grik.[86] Origen (ihe dịka AD 185-253) kwuru na echiche ndị a bụ Pauline mana ọ tụrụ aro ka onye ọzọ dee obere edemede wee dee ihe onyeozi ahụ kụziri ma kwuo.[87] Origen kwetara na ọ bụ Luk ma ọ bụ Clement nke Rom bụ onye dere ya, ma ọ nọghị na -akọwa onye dere ya. Ọtụtụ ndị ọkà mmụta kwenyere na Origen amaghị onye edemede a ebe ọ dere, "Mana onye dere akwụkwọ ozi, n'ezie ọ bụ naanị Chineke maara."[88] Tertullian (ihe dịka 155-220 AD) tụrụ aro na ọ bụ Banabas bụ onye edemede na -egosi na ọ nweghị ọchịchọ na narị afọ ndị mbụ na West iji nye Pọl akwụkwọ ozi.[89] Ọtụtụ ndị ọkà mmụta Agba Ọhụrụ taa kwenyere na Pọl edeghị ndị Hibru. Ma John Calvin na Martin Luther ketara ikpe a.[90] Ọbụnadị ọtụtụ narị afọ tupu mgbe ahụ na narị afọ nke anọ, ụka Rome ekweghị na Pọl dere Ndị Hibru.[91] Ọjụjụ ndị Pauline dere ndị Hibru bụ ọnọdụ dịtere aka n'ọdịnala ụka.[92]

Ekwesịrị ịjụ onye dere Pauline dabere na ihe akaebe dị n'ime. N'ime akwụkwọ ozi iri na atọ nke Pọl, ọ kọwara aha ya, ya mere enweghị aha n'asụsụ Hibru na -eme ka ọ bụrụ ihe na -enyo enyo na Pọl dere akwụkwọ ozi ahụ.[93] Akwụkwọ Ndị Hibru n'onwe ya na-egosi onye edemede ọzọ na-abụghị Pọl kemgbe ụdị ahụ, ewezuga amaokwu mmechi (13: 18-25), adịghị ka mgbaasị ọ bụla nke Pọl nke lanarịrị.[94] Arụmụka kacha ekwenye ekwenye bụ ụzọ onye ode akwụkwọ kwuru maka onwe ya na Ndị Hibru 2: 3, na -ekwupụta na ndị nụrụ ka Onye -nwe kwupụtara nzọpụta bụ "anyị".[95] Paul ama esiwak ndidọhọ ke imọ idi apostle Jesus Christ ye nte ke ẹma ẹsọn̄ọ enye ke Gospel. Nke a ga -esi otu a mee ka Pọl ghara iru eru ịbụ onye edemede nke ndị Hibru.

Agụghị agụ nke KJV

Tụnyere ntụgharị asụsụ ọgbara ọhụrụ, KJV enweghị ike ịgụ ya nke ọma. Ọ na -eji asụsụ mgbe ochie nke na -esiri ndị na -agụ oge a ike nghọta. N'ihi na ihe amaokwu dị iche iche na -adịkarị na -edochaghị anya ndị na -agụ akwụkwọ ọgbara ọhụrụ, òtù KJV na -enwekarị mmasị na KJV nke na -enye nkọwa pụrụ iche ma na -enweta ozizi site na amaokwu ndị na -enweghị mgbagha. Elizabethan English bụ ihe edoghị anya, na -agbagwoju anya, na mgbe ụfọdụ ọbụna Ndị Kraịst enweghị ike ịghọta ya. Enwere opekata mpe okwu na ahịrịokwu 827 n'oge King James nke gbanwere ihe ha pụtara ma ọ bụ ejighịzi ha n'asụsụ bekee nke oge a (ya bụ, ịta ahụhụ, ihe rụrụ arụ, ngwa ngwa, iberibe, wax, ọrụ ebere, uwe nwoke nwere mmasị nwoke) .[96] Ọtụtụ okwu nwere ihe dị iche eji eme ihe n'oge a karịa ka ha nwere mgbe edere King James Version. Dịka ọmụmaatụ, dịka ejiri ya na KJV, okwu 'mgbasa ozi' pụtara 'kọọ,' 'ebubo' pụtara 'gosi,' na 'mkparịta ụka' pụtara 'omume', 'nkwukọrịta' pụtara 'ịkekọrịta,' 'gafere' pụtara ' nwee nchekasị, '' gbochie 'pụtara' bu ụzọ ',' anụ 'bụ okwu izugbe maka' nri, 'na' anon 'na' site na 'tụgharịa okwu Grik nke pụtara' ozugbo '.[97]

Ojiji nke KJV taa

KJV bụ ntụgharị 'ukara' nke Chọọchị Ọtọdọks dị na America, a na -ejikwa ya eme ihe maka ọmụmụ maka ọgbọ niile nke Ọtọdọks America ". Nsụgharị King James bụkwa otu n'ime nsụgharị enyere ikike ka e jiri ya rụọ ọrụ nke Ụka Episcopal na Oriri Nsọ Anglican.[98] Nzukọ-nsọ ​​nke Jisus Kraịst nke Ndị-nsọ Ụbọchị-Ikpeazụ a na-aga n’ihu na-eji mbipụta nke Authorized Version nke ya dị ka Bible Bekee nke obodo ya. Ndị na-agbaso naanị otu King James sokwa n'ọtụtụ ndị na-ekwusa ozi ọma, ụka Baptist na ndị otu na-ahụ maka ịdị nsọ.[99] Otu ndị a, site n'iji ntụgharị okwu mgbe ochie na nke nwere ntụpọ, na -anọpụ iche na idoanya nke Akwụkwọ Nsọ dịka nkatọ ederede na mmụta ọgbara ọhụrụ mere ka ọ dị mfe.

Mormons akwadola KJV ka ọ na -emezu ebumnuche ha ibuli Akwụkwọ nke Mormon (BOM) elu. N'akwụkwọ Ọrụ Ndịozi, e nwere akụkọ atọ nke ahụmịhe ntọghata Pọl onyeozi. N'ile anya, dị ka e si kwuo ya na KJV, enwere mmegiderịta n'etiti akụkọ ndị a gbasara ahụmịhe nzọpụta ya (Ọrụ 9: 7 CF. 22: 9). Ha na -eji ihe a yiri ka ọ na -emegiderịta onwe ha ịkatọ Akwụkwọ Nsọ dịka ụzọ iji bulie Akwụkwọ Mormon elu. Nke a bụ ihe atụ doro anya nke otu okwu okwu KJV si eme ka otu dị iche iche gbasaa nkwubi okwu na -ezighi ezi.[100] Nke a kwekọrọ n'echiche nyocha dị oke mkpa nke 1763, "Ọtụtụ nkọwa ụgha, nkebi ahịrịokwu na -edoghị anya, okwu na -adịghịzi mma na okwu na -enweghị isi…[101]

Ndị Kraịst nọ n'otu obere okpukperechi na-enwekarị àgwà na-ezighi ezi nke ịdị elu dabere na ijikọ onwe ha na ntụgharị asụsụ KJV, nke ha na-enweghị ike ịghọta, mana ha chọrọ ka ndị ọzọ niile gụọkwa ndị a ga-eduhiekwa. Ihe na-apụta bụ ụdị Gnosticism nke ụfọdụ ndị isi otu nwere ike gụpụta nkọwa n'ime akụkụ dị iche iche na-adịghị adịte aka ma bufee “mkpughe” ọhụrụ ma ọ bụ nke dị ịtụnanya. Dịrị aka ná ntị, nsụgharị King James emebiwo ma nwee ntụpọ, e kwesịghịkwa iji ya mee ihe n’oge a.

ịma

[1] Ndị nyere Wikipedia, “King James Version,” Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=King_James_Version&oldid=1013280015 (abata na March 22, 2021).

[2] Daniell, David (2003). Bible na Bekee: akụkọ ihe mere eme na mmetụta ya. P. 435. New Haven, Njiko: Mahadum Yale PressISBN 0-300-09930-4.

[3] Ugwu, Christopher (1997). Society na Puritanism na England tupu mgbanwe. New York: Akwụkwọ Nsọ Martin. ISBN 0-312-17432-2.

[4] Daniel 2003, peeji nke. 439.

[5] Daniel 2003, peeji nke. 434.

[6] Daniel 2003, peeji nke. 143.

[7] Daniel 2003, peeji nke. 152.

[8] Daniel 2003, peeji nke. 156.

[9] Daniel 2003, peeji nke. 204.

[10] Daniel 2003, peeji nke. 277.

[11] Daniel 2003, peeji nke. 292.

[12] Daniel 2003, peeji nke. 304.

[13] Daniel 2003, peeji nke. 339.

[14] Daniel 2003, peeji nke. 344.

[15] Bobrick, Benson (2001). Gburugburu dị ka mmiri: akụkọ nke Bekee Bekee na mgbanwe ọ kpaliri. p. 186. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-684-84747-7

[16] Metzger, Bruce (1 Ọktoba 1960). "Geneva Bible nke 1560". Okpukpe taa. 17 (3): 339–352. abụọ:10.1177 / 004057366001700308

[17] Herbert, AS (1968), katalọgụ akụkọ ihe mere eme nke mbipụta ebipụtara nke Bekee Bekee 1525–1961, London, New York: British and Foreign Bible Society, American Bible Society, SBN 564-00130-9.

[18] Akroyd, Peter (2006). Shakespeare: akụkọ ndụ (Akwụkwọ Anchor Mbụ ed.). Akwụkwọ Anchor. p. 54. ISBN 978-1400075980

[19] 1599 Geneva Bible

[20] Greider, John C. (2008). Nsụgharị Bekee nke Bekee na Akụkọ: Millennium Edition (edegharị edegharị). Xlibris Corporation (bipụtara 2013). ISBN 9781477180518. Weghachiri 2018-10-30. Ndị pilgrim nọ n'ụgbọ ahụ Mayflower […] Wetara ha mbipụta nke Akwụkwọ Nsọ Geneva nke 1560; Roland Hall bipụtara ya na Geneva.

[21] "Mayflower nkeji iri na ise"Ọnwa Meeflower. General Society of Mayflower ụmụ. 73: 29. 2007. Weghachiri 2018-10-30. Geneva Bible a, otu n'ime akwụkwọ dị oké ọnụ ahịa nke Mayflower, bụ nke William Bradford.

[22] https://www.apuritansmind.com/puritan-worship/the-geneva-bible

[23] https://www.apuritansmind.com/puritan-worship/the-geneva-bible

[24] https://www.apuritansmind.com/puritan-worship/the-geneva-bible/the-1560-geneva-bible/

[25] https://genevabible.com/product/geneva-bible-patriots-edition/

[26] Ndị nkwado Wikipedia. (2021, Eprel 20). Geneva Bible. N'ime Wikipedia, akwụkwọ ọkọwa okwu efu. Weghachiri 06:59, Mee 17, 2021, site na https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Geneva_Bible&oldid=1018975232

[27] Ipgrave, Julia (2017). Adam na narị afọ nke iri na asaa ide ndọrọ ndọrọ ọchịchị na England na New England. London: Taylor & Francis. p. 14. ISBN 9781317185598.

[28] Ndị nkwado Wikipedia. (2021, Mee 11). Nsụgharị King James. N'ime Wikipedia, akwụkwọ ọkọwa okwu efu. Weghachiri 07:19, Mee 17, 2021, site na https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=King_James_Version&oldid=1022673429

[29] Ndị nkwado Wikipedia. (2021, Mee 11). Nsụgharị King James. N'ime Wikipedia, akwụkwọ ọkọwa okwu efu. Weghachiri 07:19, Mee 17, 2021, site na https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=King_James_Version&oldid=1022673429

[30] https://genevabible.com/product/geneva-bible-patriots-edition/

[31] Daniel 2003, peeji nke. 440.

[32] Daniel 2003, peeji nke. 440.

[33] Bobrick 2001, peeji nke. 252.

[34] Onye ode akwụkwọ, Frederick Henry Ambrose (1884). The Authorized Edition of the English Bible, 1611, nbipụta ya sochirinụ na ndị nnọchi anya ọgbara ọhụrụ. peeji nke 60. Cambridge: Mahadum Cambridge University. Edebere site na nke mbụ na 2008.

[35] Onye ode akwụkwọ 1884, p. 243–63

[36] Daniel 2003, peeji nke. 448.

[37] Onye ode akwụkwọ 1884, peeji nke. 262.

[38] Edward F. Hills, King James Version Agbachitere!, p. 199-200.

[39] White, James (1995), Nanị esemokwu King James: Ị nwere ike ịtụkwasị obi na ntụgharị asụsụ ọgbara ọhụrụ a?, Minneapolis: Ụlọ Bethany, p. 248ISBN 1-55661-575-2OCLC 32051411

[40] Edward F. Hills, King James Version Agbachitere!, p. 199-200.

[41] Bruce M. Metzger & Bart D. Ehrman, “Ederede nke Agba Ọhụrụ: nnyefe ya, nrụrụ aka na mweghachi ya”, MGBE New York, Oxford, mbipụta nke anọ, 4 (p2005-87)

[42] https://www.thenivbible.com/is-the-king-james-version-the-only-divinely-inspired-version/

[43] https://www.thenivbible.com/is-the-king-james-version-the-only-divinely-inspired-version/

[44] “Afọ 400 nke King James Bible”Ihe mgbakwunye akwụkwọ ọgụgụ Times. 9 Febụwarị 2011. Edebere ya na nke mbụ na 17 June 2011. Weghachiri 8 Maachị 2011.

[45] https://www.kingjamesbible.me/Apocrypha-Books/

[46] https://www.goodnewsforcatholics.com/bible/question-when-was-the-apocrypha-removed-from-the-bible.html

[47] Igbo: Afọ 400 (Okwupụta 86) Fall 2011 ″.

[48] Daniell, David (2003). Bible na Bekee: akụkọ ihe mere eme na mmetụta ya. Ọhụrụ Haven, Conn: Mahadum Yale PressISBN 0-300-09930-4.

[49] Ndị nyere Wikipedia, "Geneva Bible," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Geneva_Bible&oldid=1018975232 (enwetara ya na Mee 18, 2021).

[50] https://www.apuritansmind.com/puritan-worship/the-geneva-bible/the-1560-geneva-bible/

[51] Herbert, AS (1968), katalọgụ akụkọ ihe mere eme nke mbipụta ebipụtara nke Bekee Bekee 1525–1961, London, New York: British and Foreign Bible Society, American Bible Society, SBN 564-00130-9.

[52] “Afọ 400 nke King James Bible”Ihe mgbakwunye akwụkwọ ọgụgụ Times. 9 Febụwarị 2011. Edebere ya na nke mbụ na 17 June 2011. Weghachiri 8 Maachị 2011.

[53] Bruce M. Metzger & Bart D. Ehrman, “Ederede nke Agba Ọhụrụ: nnyefe ya, nrụrụ aka na mweghachi ya”, MGBE New York, Oxford, mbipụta nke anọ, 4 (p2005-87)

[54]  Bart D. Ehrman, “Ọtọdọks nke Akwụkwọ Nsọ. Mmetụta nke arụmụka nke ụka oge mbụ na akụkụ nke agba ọhụrụ ”, Oxford University Press, New York - Oxford, 1996, p. 223–227.

[55] Bruce M. Metzger & Bart D. Ehrman, “Ederede nke Agba Ọhụrụ: nnyefe ya, nrụrụ aka na mweghachi ya”, MGBE New York, Oxford, mbipụta nke anọ, 4 (p2005-87)

[56] Eldon J. Epp, "Gịnị mere nkatọ Akwụkwọ Nsọ ji dị mkpa?, " Oge ngosi 125 ọ dịghị. 9 (2014), p. 419.

[57] Peter J. Gurry, "Ọnụ ọgụgụ nke Ọdịiche na Agba Ọhụrụ Grik: Atụmatụ AtụmatụỌmụmụ Agba Ọhụụ 62.1 (2016), p. 113

[58] Bart D. Ehrman, “Ọtọdọks nke Akwụkwọ Nsọ. Mmetụta nke arụmụka nke ụka oge mbụ na akụkụ nke agba ọhụrụ ”, Oxford University Press, New York - Oxford, 1996, p. 223–227.

[59] Bruce M. Metzger & Bart D. Ehrman, “Ederede nke Agba Ọhụrụ: nnyefe ya, nrụrụ aka na mweghachi ya”, MGBE New York, Oxford, mbipụta nke anọ, 4 (p2005-87)

[60] Ndị nyere Wikipedia, "Ndepụta amaokwu Agba Ọhụrụ adịghị na ntụgharị asụsụ Bekee ọgbara ọhụrụ," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_New_Testament_verses_not_included_in_modern_English_translations&oldid=1010948502 (abata na March 23, 2021).

[61] Bobrick, Benson (2001). Gburugburu dị ka mmiri: akụkọ nke Bekee Bekee na mgbanwe ọ kpaliri. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-684-84747-7.

[62] Samuel T. Bloomfield, Agba Ọhụrụ nke Grik (mbipụta mbụ. 1832, Cambridge) vol.2, ibe 128.

[63] Ndị nyere Wikipedia, "Ndepụta amaokwu Agba Ọhụrụ adịghị na ntụgharị asụsụ Bekee ọgbara ọhụrụ," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_New_Testament_verses_not_included_in_modern_English_translations&oldid=1010948502 (abata na March 23, 2021).

[64] Philip SchaffA Companion na Greek New Testament na English Version (1883, NY, Harper & Bros.) ibe 431.

[65] Bart D. Ehrman, “Ọtọdọks nke Akwụkwọ Nsọ. Mmetụta nke arụmụka nke ụka oge mbụ na akụkụ nke agba ọhụrụ ”, Oxford University Press, New York - Oxford, 1996, p. 223–227.

[66] Metzger, Bruce M. (1964). Ederede nke Agba Ọhụrụ. Clarendon. peeji nke 103-106, 216-218

[67] Ndị nyere Wikipedia, "Textus Receptus," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Textus_Receptus&oldid=1007768105 (enwetara Mee 18, 2021)

[68] Ndị nyere Wikipedia, "Textus Receptus," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Textus_Receptus&oldid=1007768105 (enwetara ya na Mee 18, 2021).

[69] Ndị nyere Wikipedia, "Novum Instrumentum omne," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Novum_Instrumentum_omne&oldid=1007766164 (enwetara ya na Mee 18, 2021).

[70] Arụmụka nke King James Version: A Plea For Realism, DA Carson, 1979, Baker Book House, p. 74

[71] Ndị nyere Wikipedia, "Novum Instrumentum omne," Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Novum_Instrumentum_omne&oldid=1007766164 (enwetara ya na Mee 18, 2021).

[72] Bruce M. Metzger & Bart D. Ehrman, “Ederede nke Agba Ọhụrụ: nnyefe ya, nrụrụ aka na mweghachi ya”, MGBE New York, Oxford, mbipụta nke anọ, 4 (p2005-87)

[73] Metzger, Bruce M. (1964). Ederede nke Agba Ọhụrụ. Clarendon.

[74] Metzger, Bruce M .; Ehrman, Bart D. (2005) [1964]. “Isi nke 3.. Mmalite na ịchịisi nke Textus Receptus ”. Ederede nke Agba Ọhụrụ: nnyefe ya, nrụrụ aka na mweghachi ya (Mbipụta nke anọ). New York: Mahadum Oxford University. p. 4. ISBN 9780195161229.

[75] Tregelles, SP (1854). Nkọwasị nke akwụkwọ e biri ebi nke Testament Ọhụrụ nke Grik; na -ekwu okwu na nyochagharị ya n'ụkpụrụ dị oke mkpa. Tinyere mkpokọta ederede dị oke mkpa nke Griesbach, Schloz, Lachmann, na Tischendorf, na nke a na -ejikarị eme ihe.. London: Samuel Bagster na Ụmụ. p. 22. OCLC 462682396.

[76]  Tregelles, SP (1854). Nkọwasị nke akwụkwọ e biri ebi nke Testament Ọhụrụ nke Grik; na -ekwu okwu na nyochagharị ya n'ụkpụrụ dị oke mkpa. Tinyere mkpokọta ederede dị oke mkpa nke Griesbach, Schloz, Lachmann, na Tischendorf, na nke a na -ejikarị eme ihe.. London: Samuel Bagster na Ụmụ. p. 26. OCLC 462682396.

[77]   Metzger, Bruce M .; Ehrman, Bart D. (2005) [1964]. “Isi nke 3.. Mmalite na ịchịisi nke Textus Receptus ”. Ederede nke Agba Ọhụrụ: Nnyefe ya, nrụrụ aka na mweghachi (mbipụta nke anọ). New York: Mahadum Oxford University. p. 4. ISBN 9780195161229.

[78]  Erasmus, Desiderius (1993-08-01). Reeve, Anne (ed.). Nkọwa nke Erasmus na Agba Ọhụrụ: Ndị Galetia na Apọkalips. Facsimile nke ederede Latin ikpeazụ ya na ụdị mgbanwe niile gara aga. Nnyocha na akụkọ ọdịnala ndị Kraịst, Mpịakọta: 52. Brill. p. 770. ISBN 978-90-04-09906-7.

[79] Daniel 2003, peeji nke. 5.

[80] Bruce, Frederick Fyvie (2002). Akụkọ banyere Akwụkwọ Nsọ n'asụsụ Bekee. P. 145. Cambridge: Lutterworth Pịa. ISBN 0-7188-9032-9.

[81] “Mmehie dị na King James Version? nke William W. Combs dere (PDF). DBSJ. 1999. Edebere site na nke mbụ (PDF) na 23 Septemba 2015.

[82] “BibleGateway -: Einhorn”biblegateway.com.

[83] Ndị nyere Wikipedia, “King James Version,” Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=King_James_Version&oldid=1013280015 (enwetara ya na Mee 18, 2021).

[84] https://www.petergoeman.com/errors-in-king-james-version-kjv/

[85] Lamsa, George. Bible Nsọ nke sitere na Ihe odide ochie nke Ebe Ọwụwa AnyanwụISBN 0-06-064923-2.

[86] Eusebius, Akụkọ. eccl. 6.14.1.

[87] Eusebius, Akụkọ. eccl. 6.25.13

[88] Nke a bụ ntụgharị m nke Eusebius, Akụkọ. eccl. 6.25.14.

[89] Harold W. Attridge, Akwụkwọ ozi nye ndị Hibru, Hermeneia (Philadelphia: Ebe e wusiri ike, 1989)

[90] https://blog.logos.com/who-wrote-hebrews-why-it-may-not-be-paul/

[91] Eusebius, akụkọ ihe mere eme. eccl. 3.3.5; 6.20.3

[92] https://blog.logos.com/who-wrote-hebrews-why-it-may-not-be-paul/

[93] https://blog.logos.com/who-wrote-hebrews-why-it-may-not-be-paul/

[94] https://zondervanacademic.com/blog/who-wrote-the-book-of-hebrews

[95] https://zondervanacademic.com/blog/who-wrote-the-book-of-hebrews

[96] https://www.evangelicaloutreach.org/kjvo.htm

[97] Arụmụka nke King James Version: A Plea For Realism, DA Carlson, Baker Book House, 1979, p. 101,102

[98] Canons nke ọgbakọ izugbe nke ụka bishọp: Canon 2: nke ntụgharị Bible Edebere 24 Julaị 2015 na Wayback Machine

[99] Ndị nyere Wikipedia, '' King James Only movement, '' Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=King_James_Only_movement&oldid=1022499940 (enwetara ya na Mee 18, 2021).

[100] https://www.evangelicaloutreach.org/kjvo.htm

[101] Ntụle Dị Mkpa, 1763